Een kapotte CV ketel vormde voor mij de aanleiding voor een tripje naar warmtepompland, een reis die reeds door verschillende straatgenoten gemaakt is, zo leerde een uitvraag via de Signal groep van de vereniging.
Hierbij een verslag van mijn trip, waarbij ik eindig bij enkele buren die reeds een warmtepomp hebben, en hun tips voor adviseurs/installateurs.

Kapotte CV-ketel

Je Remeha CV ketel doet raar. Als je doucht gaan de radiatoren aan terwijl het buiten verzengende heet is. Je belt je onderhoudsmonteur die gelukkig nog een gaatje vrij heeft, langskomt en een kapotte driewegklep constateert. De reparatiekosten bedragen rond de €1000 maar – constateert hij ook – je ketel is al 14 jaar oud is en hard aan vervanging toe, total loss feitelijk, waarbij hij met een veelbetekenende blik roestplekjes in het apparaat aanwijst. In één adem door begint hij over een hybride warmtepomp, een Remeha Elga in combinatie met een Remeha Calenta, waarvan hij er al tientallen geïnstalleerd heeft en die je tot 80% gas zal besparen en waar we zo’n €2000 subsidie op krijgen. Wel snel beslissen, zegt hij erbij, want het subsidie potje is eindig. Hij laat een haastig geschetst kostenberaminkje achter. De totale kosten bedragen rond de €7000. Een no-brainer, als u zich de investering kunt veroorloven, voegt hij er in het vertrek naar zijn volgende klus nog aan toe.

Zijn voorstel ligt op je bureau maar door drukte komt het er even niet van hem terug te bellen en de opdracht te bevestigen. Je staat op het punt dat te doen maar, bedenkt je op het nippertje dat het wel goed is om meerdere offertes te hebben. Je Googlet wat, appt met bekenden, vult offerte websites in, bepraat je situatie met Claude, belt andere installateurs, laat adviseurs langskomen en ongemerkt begin je te vallen. De bodem verdwijnt onder je voeten,  je valt, je duizelt, zweeft, draait rond en rond en wanneer je geleidelijk weer wat stevigheid onder je voeten voelt, kijk je verbaasd om je heen. Je bevindt je in een andere wereld, je bent in warmtepompland.

Warmtepomp

Als bewoner van deze nieuwe wereld ben je een stuk wijzer. Zo heb je geleerd dat een warmtepomp een omgekeerde airconditioning is: hij onttrekt warmte uit de buitenwereld en pompt dit je woning binnen. Dat doet hij door een koudemiddel bloot te stellen aan de buitenlucht. Het koudemiddel is een speciale vloeistof dat in een gesloten circuit rondstroomt van buiten naar binnen en weer terug. Buiten warmt de vloeistof op door blootstelling aan de buitenlucht en de daaropvolgende compressie. Binnen staat het koudemiddel zijn warmte weer af via een condensor en je waterleidingen brengen de warmte vervolgens naar je afgiftesysteem: radiatoren, vloerverwarming en tapwater. 

Het mooie is dat de electrische energie die nodig is voor de warmtepomp zelf veel lager is dan de warmte-energie die het je huis binnen pompt. 

De COP

Een belangrijk begrip bij warmtepompen is dan ook COP, de Coefficient of Performance. Deze geeft de verhouding aan tussen de geleverde warmte-energie en de electrische energie die daarvoor nodig is. Bij een waterkoker ligt deze op 1: één kWh aan electrische energie wordt omgezet in één kWh aan warmte. Een CV-ketel, die gas verbrandt om water te verwarmen, haalt maximaal 0,9. 
Warmtepompen zijn de winnaars, hier varieert de COP tussen de 1 tot 8 of wel 9 in ideale situaties. Voor één kWh aan electrische energie, krijg je dan zomaar 8 kWh aan warmte terug.

Perpetuum Mobile?

Doorbreekt de warmtepomp hiermee een natuurwet? Is het een perpetuum mobile?
Nee dat niet, hij haalt de al aanwezige warmte-energie uit de buitenlucht en transporteert die je huis in. Warmte energie is iets anders dan temperatuur. Uit een groot volume aan lucht extraheert de pomp de warmte-energie en warmt daarmee het koudemiddel op. Zo krijgt een moderne warmtepomp het voor elkaar om zelfs uit buitenlucht van -10 graden water tot 55 graden op te warmen. Daarvoor heeft hij dan wel veel lucht nodig, vandaar die grote ventilatoren die bij dergelijke temperaturen hard moeten draaien. 

Afkoelen van de aarde

Is het dan misschien zo dat je met een warmtepomp de aarde afkoelt, doordat je warmte aan de buitenlucht onttrekt? Nee, helaas, dat niet. Je opgewarmde huis zal langzaam of sneller, de energie weer terug afstaan aan de omgeving, de aarde.
Ook je warmtepomp waarschijnlijk nog steeds bij aan de opwarming van de aarde, al is het wel een heel stuk minder dan je CV-ketel. Groene energie, zonnepanelen en een thuisbatterij kunnen dit wel verder verminderen natuurlijk en al met al is een warmtepomp een stuk minder schadelijk voor het klimaat dan de CV-ketel die je vervangt.
Dit positieve effect op wordt overigens angstvallig vermeden in reclame-uitingen van leveranciers en installateurs. Deze drukken het voordeel van de warmtepomp alleen uit in het wellicht veiliger verkoopargument: terugverdientijd en jaarlijkse financiële besparing. Dit is ook de berekening waar elke offerte die je in je zoektocht opvraag, mee opent. 

Hybride

Eerst bestudeer ik de hybride optie, door de onderhoudsinstallateur geoffreerd. De hybride optie is leuk om de nadelen van een warmtepomp tegen te gaan. Nadelen? Ja, die zijn er ook. Zo heeft een warmtepomp namelijk niet genoeg vermogen om permanent warm tapwater te leveren, voor een douchebeurt bijvoorbeeld. Op dat soort momenten springt bij een hybride oplossing je CV-ketel aan om het water te leveren. Ook bij lagere buitentemperaturen, waarbij de efficiëntie (de COP) van je warmtepomp afneemt en je juist je huis wil verwarmen, is het fijn als je CV-ketel bij kan springen. Even lekker de kachel opstoken, als je verkleumd thuiskomt in een koud huis? Ook dat is iets waar de warmtepomp niet in uitblinkt. Hij kan niet echt pieken, opwarmen duurt langer, hij opereert het beste op een constante temperatuur die je in je hele huis aanhoudt, met hoogstens één of twee graden verschil tussen dag en nacht. 

Full Electric

Dan richt ik de blik op de full electric. Op de voortschrijdende technologisch snelweg die ons als mensheid leidde van houtvuurtjes naar kolen, stookolie en gas, voelt dit als een nieuw eindstation. Met de full electric én een inductiefornuis, kun je helemaal van het gas af, waarmee daarvoor ook de aansluitkosten vervallen.
De oudere generatie warmtepompen kreeg het water niet heter dan 35 graden en waren daarmee ongeschikt voor radiatoren en minder goed geïsoleerde huizen. Maar een nieuwere generatie, gebaseerd op het koudemiddel propaan, warmt water op tot 55 graden, een temperatuur waar ook de meeste traditionele radiatoren goed op gaan. De verschillende adviseurs die je uitnodigt berekenen dat je huis met radiatoren, dubbele beglazing en dakisolatie goed te verwarmen moeten zijn met alleen een warmtepomp, met die kanttekening dus dat “snel even opstoken” er niet echt in zit.

Boiler

Maar hoe zit het dan met een douchebeurt? Dat red je toch niet met een warmtepomp alleen? Klopt. Om je toch daarvan te garanderen heb je bij een full electric optie altijd een waterboiler nodig, die een voorraad warm water voor je gereed houdt. Voor een huishouden van 3 à 4 personen, is een 200 liter vat nodig, een behoorlijk groot ding dat je liever niet door je trapgat naar boven tilt en waarvoor je ook maar net plek moet hebben. 

De boiler kan zijn warmte betrekken van je warmtepomp, maar je hebt, tegen een kleine meerprijs, ook warmtepompboilers. Boilers die uitgerust zijn met een eigen kleine separate warmtepomp, bedoeld om de eigen watervoorraad warm te krijgen en houden. Zo ontzie je de hoofd warmtepomp en houd je de installatie een stukje eenvoudiger en minder storingsgevoelig, aldus mijn adviseur.

Installatie

In de praktijk komt een hybride installatie neer op een nieuwe CV-ketel aan de muur en daarnaast de binnenunit van de warmtepomp. Op het dak komt dan de buitenunit van de warmtepomp: een grote zoemende doos die via een leiding voor het koudemiddel door het dak met de binnenunit verbonden is.

Bij een full electric warmtepompen heb je geen CV-ketel meer nodig, maar nog wel een kleine binnenunit en dus die grote boiler. Buiten staat dan je zogenaamde monoblock waarin bij de full electric oplossing het gros van de techniek in zit. Dat blok baart mij wel zorgen. De meeste buitenunits zijn best zwaar, ze trillen en ze zoemen en ik twijfel of dat wenselijk is op een houten dak… 

WeHeat Blackbird

Dan stuit ik op WeHeat. Bas Roestenberg – hoofdredacteur van het vakblad warmtepompen en ooit kantoorgenoot in het voormalig Graaffloris ZZP-pandje – tipt mij deze hippe Nederlandse warmtepompenfabrikant. Ik surf naar de website en zie daar de Blackbird. Deze stijlvolle full electric warmtepomp is speciaal ontworpen om op dakkapellen geplaatst te worden, licht, stil en trillingsarm. De mooie filmpjes over de BlackBird en WeHeat fabriek in het Brabantse Duizel pakken je verder in. Koopt Nederlands waar, denk je, ook met de geopolitieke bril op. Wie weet wat voor nare spy- of ransomware je binnenhaalt met de aanschaf van een Chinese pomp? De Blackbird laat me niet meer los en ik vraag diverse offertes aan bij partijen die hem installeren… 

Kosten

Het pad naar geavanceerdere opties afgaande nemen de benodigde investeringen snel toe, zo blijkt. Waar de reparatie van je bestaande CV-ketel zo’n €1000 zou kosten en de vervanging door een nieuwe ongeveer €2500, begint de goedkoopste hybride oplossing bij €8000 inclusief aftrek van de subsidie.
Voor wat betreft de full electric optie, kost de WeHeat Blackbird zelf alleen al ~€7500 maar inclusief de boiler, installatie met hijskraan en de hele bijkomende spulleboel, lopen de kosten op naar zo’n €13.000 waar de subsidie dan al vanaf is. 

Electra

Dan blijkt echter dat we er voor dat bedrag nog niet zijn. Er komen in ons geval nog eens aanzienlijke kosten bij voor de electra: de warmtepomp en de boiler hebben namelijk beiden een aparte electrische groep nodig en als je toch bezig bent en helemaal van het gas af wil, moeten er ook nog twee extra groepen naar je keuken voor de inductiekookplaat. Daarvoor moet niet alleen de meterkast uitgebreid worden, maar ook diverse vloeren worden geopend, balken en het plafond doorboord en de keuken half verbouwd. Zodoende loopt de benodigde investering voor onze warmtepomp installatie op tot €15000 of meer, waarbij ook het huis ettelijke dagen compleet overhoop ligt en het maar de vraag is of je alle vloeren, tapijt, linoleum etc weer zo netjes terugkrijgt, als het nu ligt.

Wat te doen?

Naarmate ik verder wik en weeg, neemt het enthousiasme voor de full electric warmtepomp optie af. Het ding zelf is mooi, en als je huis in de verbouwing ligt, op slopershoogte is zogezegd en je woont er zelf nog niet, zou de keuze makkelijker zijn.
De installatie ervan in een bestaande woning als de onze, blijkt echter minder onbekommerd en vooral duur.
We zitten met ons hele huishouden nog na te trillen van de vervanging van het dak afgelopen zomer en daaropvolgend de vervanging van de rioolstandleiding in oktober. De grote verse wonden die dat heeft achtergelaten in de muren en plafond van het toilet en de badkamer moeten nog helen (wie kent er iemand die graag oude tegeltjes terugzet?) en dan nu al weer een nieuwe grote klus, tsja.

De voordelen van de warmtepomp zijn er uiteraard ook: op de (lange lange) duur verdien je je investering echt terug. Electrische energie is goedkoper dan gas en blijft dat naar verwachting in de toekomst ook. Daarnaast is verwarming op electriciteit uiteraard duurzamer. Het is minder slecht voor het klimaat en ook in geopolitieke zin is het fijn om als land minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en hun producenten…

Besluit

We zijn er bij het afronden van dit artikel nog niet uit en is de trip nog niet ten einde. Wellicht kunnen we op een slimme manier één electrische groep vrijmaken en toch voor de hybride oplossing gaan.
Afgaande op de neigingen van onze vaderlandse politiek, is ook uitstel een valide optie. We kunnen zo lang een CV-ketel huren, of een refurbished ketel kopen. De subsidies voor de aanschaf van een warmtepomp worden iets lager, maar blijven ook volgend jaar bestaan. Met nog een wintertje op gas kun je ook mooi testen of je je huis met de CV-ketel op watertemperatuur op 50 graden comfortabel kan krijgen. Zo ja, dan moet het met een warmtepomp ook lukken en kun je later met behoud van je CV-ketel, alsnog met een gerust hart hybride gaan. 

Straatgenoten met een warmtepompsysteem

Tot slot enkele straatgenoten met een warmtepompsysteem:

• Joost van nummer 92b heeft sinds maart dit jaar een hybride systeem. De woning die hij betrok had al een CV-ketel maar hij heeft er een WeHeat Flint op het balkon bij laten plaatsen. In welke mate dat lukt, kan hij pas na de komende winter goed vertellen. Het hele systeem is door Opinio-one BV geïnstalleerd, een partij waar hij tevreden over is, en meer mensen, als ik de reviews lees.
  
• Maartje en Vishand aan het begin van de straat hebben een full electric warmtepomp, de Vaillant aroTHERM. Dit is, volgens hen, een extreem stil model en staat bij hen in de tuin met verbinding naar de boiler in de meterkast van 300 liter. De installatie is gedaan door het bedrijf Novaheating en ze zijn erg te spreken over de service.
  
• Lieke van 30B heeft een WeHeat Sparrow laten plaatsen door Novaheating.
  
• Ook Freeke van nummer 40 heeft een Vaillant aroTHERM met daarbij een boiler van 300 liter. Het systeem is nu twee jaar in gebruik en heeft de maandelijkse energiekosten van hun 7-persoons huishouden enorm naar beneden gebracht. De installatie is gedaan door Ricardo van den Burg van BACV Techniek BV naar alle tevredenheid.

Maandag 9 november – informatieavond in het pandje

In de Signal groep van de verenigingsleden bleek dat het thema warmtepomp bij veel mensen in de straat leeft. Na een eerste kennisuitwisselingsavond in het pandje, heeft voorzitter Paul een nieuwe sessie gepland, waarbij hij energieadviseur Bastiaan Burg van GUBU architecten bna heeft uitgenodigd.

Datum, tijd, plaats: 9 november om 20:00 in het hoekpandje.

De avond is toegankelijk voor iedereen die interesse heeft, tot dan wellicht!

Gerelateerde artikelen